{"id":14849,"date":"2019-07-16T22:36:57","date_gmt":"2019-07-16T20:36:57","guid":{"rendered":"http:\/\/gayarre.asymetrica.es\/mas-gayarre\/alquiler-de-sala-y-vestuario-copy"},"modified":"2026-01-23T09:45:30","modified_gmt":"2026-01-23T08:45:30","slug":"historia","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/gayarre.asymetrica.es\/eu\/historia\/","title":{"rendered":"Historia"},"content":{"rendered":"

Gayarre Antzokiaren historia berreraikitzeko, 1841era arte egin behar da atzera, orduan ireki baitzituen ateak Iru\u00f1eko Konstituzio Plazan (gaur egun Gazteluko Plaza) Antzoki Nagusiak, .1608tik izen bereko kalean dagoen Komedien Patio ETAEtxea ordezkatu zuen aretoak.<\/p>\n

\"\"

Antzoki Nagusiak 1903ra arte mantendu zuen izen hori. Urte horretan Gayarre Antzokia izena hartu zuen 1890. urtean hildako tenore erronkariarraren omenez. Hiriko harresiak eraisteak Iru\u00f1eko Zabalgunearen garapenari paso eman zionetik, koliseoaren bizia arriskuan egon zen, harik eta 1931n eraitsi eta gaur egun dagoen lekura, Karlos III .a etorbidera, eraman zuten arte.<\/p>\n

Gayarre Antzokiak 1932ko maiatzaren 3an zabaldu zituen berriro bere ateak. Iru\u00f1eko Udalak lehiaketara atera zuen eraikina eraikitzea 1929an, eta Javier Yarnoz arkitektoari esleitu zion. Arkitekto horrek bere betebehar eta eskubide guztiak Erroz y San Martin eraikuntza-enpresari besterendu zizkion. Antzokia eraikitzeaz gain, enpresa horrek koliseoa ustiatzea eskatu zuen 1931n, eta onartu egin zioten. Kontratua 1942 arte luzatu zen, eta gero berritu egin zen. Sociedad An\u00f3nima Inmobiliaria de Espect\u00e1culos (SAIDE) arduratu zen kudeaketaz.<\/p>\n

1953an, Antzokiak urgentziazko eraberritze-lanak behar zituela ikusirik, enpresak gastuak bere gain hartzea erabaki zuen eta beste kontratu bat izenpetu zen. 2003ko maiatzaren 3an amaitu behar zuen kontratuak, baina udalbatzak bost urte lehenago itzultzea erabaki zuen, 1998ko maiatzean, eta bai Gayarre Antzokia Udal Fundazioa eratzea ere, haren kudeaketaren ardura hartzeko.<\/p>\n

Horren helburua, estatutuen arabera, \u00abGayarre Antzokia kudeatzea eta administratzea da, antzerkia, musika, dantza eta aurrekoekin antzekotasunak dituzten beste jarduera batzuk sustatu eta zabaltzeko\u00bb.<\/p>\n

Antzoki Nagusiak (Gayarre Antzoki izena 1903tik aurrera hartu zuen, urte batzuk lehenago hil baitzen Erronkariko tenorra) hegoaldetik ixten zuen Gazteluko plaza, 1841eko uztailaren 4an inauguratu zutenetik. V\u00edctor Hugo erromantikoak, Iru\u00f1era egin zuen bisita batean, \u201coso itsusitzat\u201d jo zuen diseinu neoklasikoko eraikina eta hiriari eraso egingo zion \u201clehen espiritu-gizonari\u201d gomendatu zion antzokia izan zedila bonbardaketa baten lehen jomuga. Ez zen, ordea, gerra izan antzokia desagerrarazteko oinarriak jarri zituena, Serapio Esparza udal-arkitektoa baizik, Iru\u00f1eko Bigarren Zabalgunearen plangintzaren egilea, harresietatik harago zabaldu nahi zuen hiri berriaren ipar-hego ardatz nagusi moduan etorkizuneko Karlos III.aren etorbidea bururatzean.<\/p>\n

Javier Yarnoz Larrosa izan zen antzoki berria eraikitzeko lehiaketa irabazi zuen arkitektoa, Karlos III.aren etorbidean egun duen kokapenean. Eta berari zor zaio eraikinaren kokaera lortua, ahalik eta leku gehiena lortzeko etxadi irregular batean, eta bai, Antzoki Nagusiko fatxada zaharreko (Jose Nagusiaren lana) harriak erabilita, harriz harri berreraikitzeko ideia. Kalkulatu zen obren kostua 1.250.000 pezeta izan zela.<\/p>\n

La voz de Navarra egunkariko kronikaria pozik agertu zen inaugurazio-bezperan: \u201cIrakurleak ikusiko du antzoki zaharreko elementu arkitektoniko guztiak aprobetxatu direla, eta berriz jartzea arrakasta eta egokitasun handiarekin egin da. Etorbide zabalari ikuspegia emanez, Iru\u00f1eko koliseo zaharra ez dago distirarik gabe kokaleku berri horretan\u201d. Nicasio Garbayo Ayala zen alkatea.<\/p>\n

\"GURE LEHEN KOLISEOAK ERABAT ALDATU DU BERE FISONOMIA ZAHARKITUA\"<\/strong><\/p>\n

\"\"

Gayarre Antzokian egin ziren lehen eraberritze-lan handiak 1953ko urtarrilaren 12a eta uztailaren 1a artean egin ziren, hiriko alkatea Javier Pueyo Bonet zela. Antzokiaren barnealdea erabat dekoratu edo apaintzea ekarri zuten, 2,3 milioi pezetako inbertsioa egin eta gero. Udalarekin 1,75 milioiko inbertsioa zegoen hitzartuta, eta, beraz, handiagoa izan zen, baina errentamendu-akordioa 50 urterako finkatzeko bidea eman zuen.<\/p>\n

Kronikarien arabera, \u201cgure lehen koliseoak duen itxura ikaragarriak erabat aldatu du bere fisonomia zaharkitua, dekorazio bikain bati esker (\u2026). Esan beharrik ez dago Gayarreren hasierako dekorazioak \u2013apaingarria edo ornamentala nabarmenkeriatik artetik baino hurbilago zegoen garai batean egina\u2013 ez zuela dotoretasun-kutsurik batere, hiriko arte- eta kultura-gertakarien bilgune izateko sortu zen areto bati dotorezia emango zionik\u201d.<\/p>\n

Obrek ez zuten ukitu eraikinaren egitura, eta, horrenbestez, Eugenio Arraiza udal-arkitektoak baino ez zituen gainbegiratu. Sabaiak berritu ziren, galeria-aurrealdeak eta palkoetako apaingarriak, 60.000 kilogramo igeltsu erabilita. Kordobako Horacio Ferrer margolariak ganga margotu zuen, arte klasikoetako motibo alegorikoak pintatuta. Obrari esker, eszenaurretako eta agertokiko ahoa aldatu zen, eta, garaiera galtzean, lehen besaulkietako ikusgaitasuna hobetu zen. Alfonbra jarri zen antzoki osoan, besaulkiak berriro tapizatu ziren eta ahoko oihal berria kokatu zen. Marmolak atondoko lauzak ordeztu zituen, eta atondoko sabaiari ganga-forma eman zitzaion. Beirate berriak jarri ziren leiho eta atarietan, komunak egin ziren sotoan, eta berokuntza, iturgintza eta elektrizitatea eraberritu ziren. Korridoreetako eta aretoko maila berdintzeko baliatu zen aukera, eta, beraz, ateen ondoko korridoreko eskaileratxoak kendu ziren. Urrezko filigranari eta tapizetako hondo gorriari esker, \u201cluxua artearen zerbitzura jarri da, klasikoa izateagatik edertasun intenporala eta behin betikoa duen arte baten zerbitzura\u201d, adierazi zuen kronikari batek.<\/p>\n

\"ANTZOKI HAU ERRETZEN BADA, IRU\u00d1A OSOA ERRE BEHARKO DA\"<\/strong><\/p>\n

1968ko azaroaren 20an, Torroba maisuaren Compa\u00f1\u00eda L\u00edrica taldeak Luisa Fernanda zarzuela interpretatu ondoren, sutea izan zen eta erabat suntsitu zuen kutxa eszenikoa. Suaren aurkako metalezko oihalak eta suhiltzaileek esku hartzeak sua aretora zabaltzea eragotzi zuten, baina beroak eta keak kalte larriak eragin zituzten dekorazioan eta altzarietan.<\/p>\n

Berreraikitze-lanak Miguel Gortari Beiner arkitektoari agindu zizkioten, eta, berak, 15 milioi pezeta inguruko aurrekontu batekin, antzokia berriro altxatu zuen 1969ko sanferminetarako, alkatea Manuel Agreda zela. \u201cBeti bezala dago. Baina sute gehiago saihesten saiatu gara. Erabili den material guztia erregaitza da. Antzoki hau erretzen bada, Iru\u00f1e osoa erre behar da\u201d, adierazi zuen arkitektoak.<\/p>\n

Obretan, galeriako zurezko banku luzeak kendu ziren, eta besaulki berriekin anfiteatro bihurtu zen. Eta garai hartako sinboloa izan zena, publikoa azken solairura igotzea handik aurrera ate nagusitik egin zen. Argiztapena hobetu zen (fokuak landatu ziren palkoetan) eta hogeita hamar urte geroago enkantean eskainiko ziren besaulkiak kokatu ziren.<\/p>\n

Horacio Ferrer margolariak, 74 urte zituela, zirriborroak bildu eta berriro ere Apolo eta musak margotu zituen kupulan.<\/p>\n

Baina segurtasunaren alde egiteak bere ondorioak izan zituen: hormigoizko kutxa eszenikoak, orraziak eta metalezko alkahuetek agertokiaren oihartzun bikaina amaitu zuten. Zenbait aktorek, adibidez, Carlos Lemos, Jos\u00e9 Mar\u00eda Rodero eta Irene Guti\u00e9rrez Cabak, Valladolideko Calder\u00f3n eta Iru\u00f1eko Gayarre Espainia osoan akustika onena zuten antzokiak zirela zabaldua zuten. 1969ko uztailaren 6an zabaldu zen berriro aretoa, eta Paco Mart\u00ednez Soria komikoaren taldea aritu zen. Bera izan zen, hain zuzen, eraberritze-lanen ondorioez jabetu zen lehen profesionala. \u201cLehen xuxurla bat hirugarren solairuan entzuten zen, eta orain oihu egin behar da besteek entzuteko\u201d, adierazi zuen. \u201cSeguruenik\u201d, baieztatu zuen Rafael L\u00f3pez Somozak, \u201cDe profesi\u00f3n, soltero\u201d laneko koprotagonistak. Aktore hori Teatro de la Comedia taldearen kartel-burua izan zen Gayarre Antzokiaren lehen sanferminetan, 1932an.<\/p>\n

ANTZOKI SEGURUAGOA ETA EROSOAGOA PUBLIKOARENTZAT<\/strong><\/strong><\/p>\n

1990eko hamarkadaren erdi aldera zulogunea handitzeko egin zen lan txiki bat izan ezik \u2013antzokia eskuarki erabiltzen zuten kultura-erakundeek ordaindua zati batean\u2013, Gayarren egin diren azken esku-hartze handiak Udal Fundazioa eratu ondoren egin dira. Zehazki, aretoaren ardura hartu eta berehala, 1998ko udan, pintura-lanak eginarazi zituen sarrerako atondoan eta portxean, giro-argiztapena aldarazi zuen eta argiztapen eszenikoko elementuak erosi zituen, ordura arte alokatu egiten baitziren emanaldi bakoitzerako. Gainera, ordura arte erabiltzen ez ziren lekuak zabaltzeko bidea eman zen: bulegoak langileentzat, bilera-gela, entsegu-gela eta abar.<\/p>\n

Bai lehen esku-hartze hau eta bai ondorengoak ere Iru\u00f1eko Udaleko Proiektu Estrategikoetako eta Obretako Arloko teknikariek zuzendu zituzten.<\/p>\n

Un a\u00f1o despu\u00e9s, en 1999, el Teatro volvi\u00f3 a cerrar en verano para una segunda intervenci\u00f3n, gracias a la cual se renovaron los servicios, se abri\u00f3 uno para personas con movilidad reducida, se mejoraron las condiciones de los camerinos y sus aseos y se cambiaron la totalidad de las butacas y sillas de la platea y parte de las tapicer\u00edas. Otras actuaciones mejoraron las condiciones de trabajo del escenario.<\/p>\n

Esku-hartze handiena 2005eko maiatz eta irail artean egin zen, hiriko alkatea Yolanda Barcina Angulo zela, eta bere xede nagusia izan zen denentzat seguruagoa zen antzoki bat lortzea, antzokiko gela eta barne guztiak araudi berrira egokituta. Garrantzi handiko esku-hartzea izan zen, nahiz eta ikus-entzuleek ez duten hautematen bere osotasunean.<\/p>\n

Lo que s\u00ed not\u00f3 el p\u00fablico fueron el nuevo tel\u00f3n y los retapizados (con telas ign\u00edfugas) y las localidades de sala para personas con movilidad reducida. En el segundo piso, se agradeci\u00f3 la mejora de la comodidad y visibilidad desde el palco, gracias a la reordenaci\u00f3n del espacio y a las nuevas butacas. Esencial en esta intervenci\u00f3n ha sido la recuperaci\u00f3n del \u201canfiteatro\u201d, cerrado por motivos de seguridad desde 1997, con lo que el aforo de la sala se increment\u00f3 hasta las 900 localidades. En el \u00faltimo piso tambi\u00e9n se instalaron dos nuevos ba\u00f1os.<\/p>\n

Horrez gain, lanak egin ziren fatxada nagusian, hareharriak garbituz, eta markesina kendu zen, jatorrizkoa ez zen gehigarri bat. Beirateak garbitu eta luzitu egin ziren, eta argiteria apaingarria jarri zen, zeina gehiago nabaritzen den Karlos III.aren etorbidea oinezkoentzat bihurtu izanari esker.<\/p>\n

Ikus-entzuleak hautematen ez dituen baina ezinbestekoak diren lanak dira hargune elektriko berria, potentzia askoz ere handiagoa ahalbidetzen baitu, eta berokuntzako eta aireztapen-sistemako instalazio berria. Horiei gehitu behar zaizkie suteen kontrako babes-neurri berriak eta estalkien zati bat konpontzea, haietako zenbait hondatuta baitzeuden.<\/p>\n

MEJORAS EN LA ACCESIBILIDAD<\/strong><\/p>\n

Estas obras se iniciaron en la segunda quincena de julio de 2017 y finalizaron en mayo de 2018, sin que hubiera que cerrar el espacio a excepci\u00f3n del per\u00edodo vacacional. Estos trabajos se centraron en mejorar la accesibilidad. En ese sentido, y gracias a las aportaciones de varias\/os mecenas, se construy\u00f3 el ascensor que permite acceder a todas las plantas del teatro. En el marco de las mismas obras se adecuaron el zagu\u00e1n y los distintos accesos, y se cre\u00f3 la nueva zona de taquillas, completamente accesible.<\/p>\n

\"\"

PLAN DE MODERNIZACI\u00d3N DEL TEATRO<\/strong> (a\u00f1os 2023 y 2024)<\/strong><\/p>\n

Fase 1. Modernizaci\u00f3n del peine y el sistema de tramoya (junio-octubre 2023)<\/strong><\/p>\n

En junio del 2023 comienza un proceso de modernizaci\u00f3n de la caja esc\u00e9nica.\u00a0Cuatro meses de trabajo y formaci\u00f3n t\u00e9cnica culminan con un nuevo sistema de tramoya y maquinaria esc\u00e9nica que se implementa por primera vez el 20 de octubre de ese mismo a\u00f1o, en el espect\u00e1culo de danza contempor\u00e1nea de la compa\u00f1\u00eda estadounidense de danza contempor\u00e1nea Martha Graham.<\/p>\n